Grote zee-eend

Geluid

Buiten de broedtijd meestal zwijgzaam. In balts fluit de man een zacht, klaaglijk en opwaarts pjuu-i, terwijl het vrouwtje een hees, krassend brèh-brèh geeft. Op zee hoor je hooguit het geruis van vleugels van laag overvliegende groepen; de baltsgeluiden zijn vooral iets voor maart en april.

Herkenning

Grote, zware eend met een lang, wigvormig kop-snavelprofiel en een steil voorhoofd. De man is fluweelzwart met een klein wit haakje onder en achter het oog, oranjerode poten en een gele snavelzijde met een zwarte knobbel aan de basis. Het vrouwtje is donker roetbruin met twee vale vlekken op de wang. Beide tonen een wit armpenveld, ook bij zwemmende vogels die even wieken.

Verwarrings­soorten

De zwarte zee-eend is de tegenspeler. Het witte armpenveld van de grote zee-eend is doorslaggevend, maar blijft bij zwemmende vogels vaak verborgen: wacht tot de vogel opvliegt of zich uitrekt. Verder is de grote zee-eend forser en hoekiger van kop, en toont het vrouwtje twee losse vale wangvlekken in plaats van een egaal bleke wang.

Leefgebied

Overwintert op ondiepe kustzee boven zand- en schelpdierbanken, meestal iets verder uit de kust en in dieper water dan de zwarte zee-eend. Broedt aan boreale meren, in de berkenzone en op eilandjes in de Oostzee. Duikt naar mosselen, krabben en andere bodemdieren.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Fennoscandië, de Oostzee en Noordwest-Siberië, met een aparte kleine populatie in de Kaukasus. Overwintert vooral in de Oostzee en verspreid in de Noordzee; in Nederland een schaarse wintergast voor de Hollandse kust en bij de Waddeneilanden, meestal tussen zwarte zee-eenden. In Spanje is de soort een echte zeldzaamheid aan de noordkust.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Tel zeetrek vanaf de Hollandse of Zeeuwse kust in november en december, bij voorkeur met een stevige noordwestenwind en in de eerste uren na zonsopkomst. Bij vlak, windstil weer loont het juist om met de telescoop de rustende troepen op zee af te zoeken en te wachten tot vogels hun vleugels strekken.

Staat van instandhouding

Wereldwijd als kwetsbaar beoordeeld na een sterke afname van de overwinterende Oostzeepopulatie. Bijvangst in staande netten, olievervuiling, achteruitgang van schelpdierbanken en predatie van nesten door nertsen en meeuwen wegen het zwaarst. Verstoring door scheepvaart en bouw op zee speelt in de winterkwartieren mee.