Brilduiker

Geluid

Grotendeels stil, maar de vleugels maken in de vlucht een luid, hoog en zingend gefluit dat de soort al blind verraadt. In de balts geeft het mannetje een scherp, nasaal tsjie-tsjiek terwijl hij de kop ver op de rug legt. Het vrouwtje snort laag, grrr. Balts vanaf januari.

Herkenning

Gedrongen eend met een grote driehoekige kop, korte hals en korte donkere snavel. Het mannetje is wit met een zwarte rug, een groen glanzende zwarte kop en een ronde witte vlek tussen oog en snavel. Het vrouwtje heeft een chocoladebruine kop, een grijs lichaam en een smalle witte halsring, met een geel tot geheel donker snavelpuntje. Beide hebben een gele iris en een groot wit vleugelvlak.

Verwarrings­soorten

IJseend en nonnetje zijn witter en anders van kopvorm; het nonnetje is kleiner en heeft een gezaagde snavel. De grootste kans op verwarring geeft het vrouwtje met een vrouwtje middelste zaagbek, maar die is langer, roder van kop en heeft een dunne rode haaksnavel. Kopvorm en de korte, hoge silhouet beslissen bij de brilduiker.

Leefgebied

Overwintert op grote, diepe wateren: meren, stuwmeren, zandwinplassen, rivieren, havens en beschutte zeearmen. Broedt in boomholten, meestal oude zwarte-spechtholen, in boreale bossen bij meren en rivieren; neemt ook nestkasten aan. Duikt naar kreeftachtigen, insectenlarven en tweekleppigen, vaak in kleine losse groepjes.

Verspreiding en trek

Broedvogel van de boreale bosgordel van Fennoscandinavië oostwaarts door Rusland, met een kleine populatie in Midden-Europa. Overwintert in Nederland op het IJsselmeergebied, de grote rivieren en de Delta. In Spanje een schaarse wintergast, vooral op noordelijke stuwmeren en aan de Cantabrische kust.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Ga in januari of februari naar een dijk langs het IJsselmeer of een groot stuwmeer en scan met de telescoop: brilduikers zitten meestal ver uit de kant. Wacht op de balts, waarbij mannetjes de kop achterover op de rug slaan en water wegtrappen. Vroeg licht van achteren werkt het best.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd en in delen van Fennoscandinavië geholpen door nestkasten. Verlies van oude holtebomen in productiebos beperkt de broedmogelijkheden, en verzuring van boreale meren verkleint het voedselaanbod. In Nederland lopen de winteraantallen terug doordat vogels bij zachtere winters noordelijker en oostelijker blijven.