Rosse grutto

Geluid

Veel zwijgzamer dan de grutto. De vluchtroep is een laag, nasaal kirrik of kèk-kèk, dat opklinkt als een groep van de plaat opgaat; bij hoogwatervluchtplaatsen hoor je een zacht, gemompeld wik-wik uit de massa. Op het broedgebied zingen de mannetjes in een baltsvlucht met een jodelend, opgaand a-wik-a-wik. In Nederland en Spanje krijg je vrijwel alleen de vluchtroepen te horen, en dan nog vooral bij opkomend water.

Herkenning

Forse steltloper met korte, donkere poten en een lange, licht opgewipte snavel die aan de basis roze is en naar de punt zwart. Mannetjes in zomerkleed zijn tot onder de staart baksteenrood, zonder banden op de flanken; vrouwtjes zijn duidelijk groter, langsnaviger en veel bleker, roomkleurig tot licht oranje. In winterkleed grijsbruin met fijne streping en donkere veercentra op de bovendelen. In vlucht is het beslissende beeld de effen vleugel zonder witte vleugelstreep, de witte wig die spits tot op de rug doorloopt en de fijn dwarsgebandeerde staart; de poten steken nauwelijks voorbij de staart.

Verwarrings­soorten

De grutto is de enige echte verwarringssoort en verschilt op elk van die punten: rechte snavel, brede witte vleugelstreep, zwarte staartband op een witte staartbasis, langere poten die ver voorbij de staart uitsteken, en in zomerkleed een oranje voorlichaam met scherp gebandeerde flanken en een witte buik. Wulp en regenwulp zijn groter en hebben een naar beneden gebogen snavel. Kanoet is korter van snavel en compacter, met een lichtgrijze stuit.

Leefgebied

Uitgestrekte, zandige tot licht slikkige getijdenplaten, met een voorkeur voor de zandiger delen waar wadpieren en schelpdieren zitten. Hij sondeert diep, tot de hele snavel in het zand verdwijnt, en jaagt op wadpieren, nonnetjes, wapenwormen en kleine krabben. Hoogwatervluchtplaatsen op zandplaten, kwelderranden en strandhaken. Broedt op vlakke, natte toendra en veenmoerassen boven de boomgrens.

Verspreiding en trek

Broedt van Lapland en de Kola tot ver in Siberië; de West-Europese vogels behoren tot de ondersoorten lapponica en taymyrensis. De Waddenzee is een schakelpunt van wereldbelang: in het late voorjaar tanken hier honderdduizenden vogels bij voor de sprong naar Siberië, en in de winter blijft een groot deel van de Noordwest-Europese populatie op de Nederlandse en Duitse platen hangen. In Spanje overwinteren duizenden vogels in de baai van Cádiz, in Doñana en langs de Galicische ría's, en trekken er in het voorjaar veel door langs de Atlantische kust.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

De laatste week van april en de eerste helft van mei zijn onovertroffen: ga dan naar een hoogwatervluchtplaats op de Wadden, bijvoorbeeld op Texel, Terschelling of het Balgzand, en wacht het opkomende water af. De groepen komen laag over en strijken dicht opeen neer, met roodgekleurde mannetjes en veel grotere bleke vrouwtjes naast elkaar, wat het seksverschil in één blik duidelijk maakt. In november levert een telescoop op een brede zandplaat bij afgaand tij de mooiste foerageerbeelden. Wees op tijd: de vogels arriveren al voordat de plaat helemaal onderloopt.

Staat van instandhouding

Sinds de laatste beoordeling Near Threatened, met een wereldwijd dalende trend. De achteruitgang komt vooral van het verdwijnen van intergetijdengebied op de trekroutes: in Oost-Azië door landaanwinning langs de Gele Zee, in Europa door verstoring, schelpdiervisserij en het inkrimpen van rustige hoogwatervluchtplaatsen. Daar komt bij dat opwarming van de toendra de timing van de insectenpiek verschuift ten opzichte van de aankomst van de vogels. Bescherming van de Waddenzee als tankstation is voor de Europese populatie de meest directe maatregel.