Bosruiter

Geluid

Roept vrijwel altijd bij het opvliegen, en dat is meestal het eerste teken van zijn aanwezigheid: een snel, hoog en licht nasaal tjif-if-if van drie of vier lettergrepen, haastig en opgewekt van toon. In een langgerekte zangvlucht boven het broedmoeras klinkt een jodelend, aanhoudend tliedel-tliedel-tliedel. In Nederland hoor je vrijwel uitsluitend de vluchtroep, van eind april tot in september, en 's nachts ook boven het binnenland van overtrekkende vogels.

Herkenning

Klein en slank, met een korte rechte snavel, gele tot olijfgele poten en een lange lichte wenkbrauwstreep die duidelijk tot achter het oog doorloopt. De bovendelen zijn bruin met veel opvallende ronde lichte vlekjes, zodat de vogel op korte afstand gespikkeld oogt; de fijn gestreepte borst is scherp begrensd tegen de witte buik. In vlucht vallen de vierkante witte stuit, de fijn gebandeerde staart en vooral de lichtgrijze, niet-contrasterende ondervleugel op, terwijl de poten duidelijk voorbij de staartpunt uitsteken. Juvenielen zijn warmer bruin met okerkleurige spikkels en iets fletsere poten; in het veld levert die leeftijd zelden problemen op.

Verwarrings­soorten

Witgat is de belangrijkste verwarringssoort: donkerder en gedrongener, met een korte wenkbrauw die vóór het oog ophoudt, een zwart ogende ondervleugel, een brede zwarte staartband en poten die nauwelijks voorbij de staart komen. Oeverloper is korter van poot, loopt geduikt met wippend achterlijf en toont in vlucht een witte vleugelstreep en een witte wig vóór de vleugelboeg. Juveniele kemphanen kunnen op afstand verwarren, maar zijn groter, hebben een kleiner ogend kopje, een bollere rug en oranjegele poten, en missen de scherpe wenkbrauwstreep.

Leefgebied

Ondiepe zoete wateren met kale of laag begroeide oevers: plas-drasjes in natte graslanden, kleiputten, opgespoten terreinen, zuiveringsvijvers, rijstvelden en visvijvers. Waar het witgat een besloten sloot of greppel kiest, kiest de bosruiter juist een open, modderige rand met vrij uitzicht; zout wad mijdt hij grotendeels. Broedt op de grond in open hoogveen, moerasbos en natte berkenmoerassen van de taiga, soms in een verlaten lijsternest.

Verspreiding en trek

Broedt van Schotland — enkele paren — en Fennoscandinavië oostwaarts door de Russische taiga, met het zwaartepunt in Finland, Zweden en Noord-Rusland. Alle Europese vogels overwinteren ten zuiden van de Sahara, waardoor Nederland alleen doortrek ziet: een korte, geconcentreerde golf eind april en in mei en een bredere terugtrek van eind juni tot in september. In Spanje broedt hij niet, maar is hij op doortrek talrijk in de rijstvelden van de Ebrodelta en La Albufera en in de marismas van Doñana.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Loop begin mei langs een plas-drasgebied of een vers geïnundeerd perceel in de polder en scan de natte modderrand; bosruiters staan zelden ver in het water maar juist op de overgang. In augustus leveren droogvallende kleiputten, slibdepots en pas ingerichte natuurontwikkelingsterreinen de meeste vogels. Ga vroeg: bij zonsopgang zijn ze rustig, foerageren ze dicht bij de kant en roepen ze bij elke verplaatsing.

Staat van instandhouding

Wereldwijd Niet bedreigd (LC) en met honderdduizenden paren in Fennoscandinavië en Rusland een van de talrijkste steltlopers van de boreale zone. Aan de zuidrand van het areaal — Duitsland, Polen en de Baltische staten — is hij door ontwatering van hoogvenen sterk afgenomen en plaatselijk verdwenen. Voor doortrekkers telt vooral het aanbod van ondiepe, tijdelijke wateren, en dat is met verdroging en strak peilbeheer schaarser geworden.