Sperwer

Geluid

Een snel, scherp kekkerend kek-kek-kek-kek bij het nest, vooral van april tot juli en meestal het enige moment dat je de soort hoort. Daarnaast een klagend pieee-uu van vrouwtje en uitgevlogen jongen in de zomer; in de winter zwijgt hij.

Herkenning

Korte, brede afgeronde vleugels, lange staart met vier tot vijf banden en recht afgesneden eind, kleine kop en lange dunne gele poten. Vliegt met snelle slagen gevolgd door een glijvlucht. Het mannetje is klein, leigrijs boven, met roestbruine wangen, oranje bandering onder en een oranjerood oog. Het vrouwtje is veel groter, bruingrijs, met witte wenkbrauwstreep, grijze bandering en geel oog.

Verwarrings­soorten

Havik is veel forser, met diepe borst, ver uitstekende kop, bollende armvleugel en langzamere, diepere slagen; hij toont in de balts pluizige witte onderstaartveren. Een groot sperwervrouwtje tegenover een klein havikmannetje is de klassieke valkuil. Koekoek lijkt in vlucht bedrieglijk, maar heeft spitse vleugels die onder het lichaam blijven, een klein snaveltje en zweeft nooit.

Leefgebied

Bos en bosjes met dicht naaldhout voor het nest, maar jagend langs elke lijn in het landschap: houtwallen, lanen, tuinen en parken. In de stad hoort hij bij voedertafels, waar mussen en duiven zijn buit vormen.

Verspreiding en trek

Broedvogel van heel Europa. In Nederland algemeen en jaarrond aanwezig, tot in stadswijken toe; in oktober trekken Scandinavische vogels langs de duinen en over telposten. In Spanje standvogel van beboste heuvels en bergen, in de winter aangevuld met vogels uit Midden-Europa.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Late winter en maart, op zonnige ochtenden: dan cirkelen paren hoog boven het bos met opgezette witte onderstaartveren. In de winter is de tuin de beste post — let op het moment dat alle vogels tegelijk stilvallen, want dan is hij al onderweg. Trek in oktober langs de kust.

Staat van instandhouding

Na de instorting door organochloorpesticiden midden twintigste eeuw sterk hersteld, en tegenwoordig een gewone broedvogel. Lokaal weer afname, vermoedelijk samenhangend met minder zangvogels en meer haviken. Botsingen met ruiten en illegale vervolging bij duivenhokken blijven doodsoorzaken.