Kleine mantelmeeuw

Geluid

Voller en lager dan de zilvermeeuw: een rauw, blaffend ga-ga-ga en een klaaglijk kjauw. De lange roep wordt met de kop diep achterover gegeven en beheerst kolonies van mei tot juli, met daarbij een korte, nasale alarmroep als je te dicht bij een nest komt. Op daken in havensteden zijn broedparen 's ochtends vroeg de eerste die van zich laten horen.

Herkenning

Grote meeuw met een leigrijze tot bijna zwarte mantel, bij de westelijke vorm duidelijk lichter dan bij de noordelijke, maar altijd donkerder dan bij de zilvermeeuw. Poten helder geel, oog lichtgeel met een rode oogring, snavel geel met een rode vlek op de ondersnavel. Doordat de zwarte vleugelpunt in de donkere mantel overloopt, is het contrast gering; op de buitenste handpen zit één witte spiegel, soms een kleinere op de volgende. In winterkleed is de kop tot op de nek grijsbruin gestreept. Eerstejaars zijn donkerbruin en geschubd, met een zwarte snavel, een scherpe staartband en donkere binnenste handpennen, waar de zilvermeeuw juist een licht venster toont; volwassen kleed wordt pas in het vierde jaar bereikt.

Verwarrings­soorten

Zilvermeeuw heeft een veel lichtere grijze mantel, vleeskleurige poten en bij onvolwassen vogels een bleek handpenvenster. Grote mantelmeeuw is fors zwaarder, met een enorme snavel, vleeskleurige poten en brede witte toppen aan de vleugelpunt. Geelpootmeeuw is het lastigst: die heeft ook gele poten, maar een lichtere, blauwiger mantel, een zwaardere kop en meer zwart in de handpennen. Vogels van de noordelijke vorm zijn slanker en zwarter en zorgen elk najaar voor discussies langs de kust.

Leefgebied

Broedt in kolonies in duinen, op schaars begroeide eilanden, industrieterreinen en platte daken. Foerageert ver op zee achter vissersschepen, op akkers achter de ploeg, op vuilstorten en langs de vloedlijn, en legt daarbij dagelijks tientallen kilometers af. In Spanje concentreert hij zich in de winter op rivierdelta's, stuwmeren, vishavens en stortplaatsen.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Noordwest-Europa, van IJsland en Noorwegen tot Bretagne en Iberië. Nederland herbergt met kolonies op de Maasvlakte, de Waddeneilanden en in het Deltagebied een groot deel van de wereldpopulatie van de westelijke vorm. Van oudsher trekt het merendeel naar Iberië en Noordwest-Afrika, waar de soort langs de Atlantische kust, de Guadalquivir en de Middellandse Zee massaal overwintert, maar een groeiend deel blijft tegenwoordig in Noordwest-Europa hangen.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Zoek in augustus een strandrustplaats of een vishaven op waar adulten en onvolwassen vogels door elkaar staan, en vergelijk mantelkleur en pootkleur direct met de zilvermeeuwen ernaast; het scheelt jaren oefening om ze naast elkaar te zien in plaats van los. Let daarbij op kleurringen: Nederlandse vogels zijn massaal geringd, en aflezingen uit Spanje en Portugal leveren rechtstreeks trekgegevens op. Kies daarvoor een moment met de zon in de rug, want mantelkleur is bij tegenlicht of zwaar bewolkt weer nauwelijks te beoordelen.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, en in Nederland sinds de jaren zeventig explosief toegenomen tot tienduizenden broedparen, al vlakt de groei de laatste jaren af. Het beperken van visserijafval en het sluiten van vuilstorten drukken het voedselaanbod, terwijl op het vasteland vossen kolonies leeghalen en vogelgriep in recente jaren lokaal sterfte veroorzaakte. Broeden op daken neemt toe en levert conflicten in steden op, maar biedt de soort tegelijk predatievrije ruimte.