Jufferkraanvogel

Geluid

Een hoog, rauw getrompetter, krik-krik, korter en schriller dan het diepe kroo-kroo van de kraanvogel en met een duidelijk knarsende ondertoon. Een groep die overtrekt roept onafgebroken. In West-Europa hoor je hem zelden, en een roepende vogel tussen kraanvogels is het snelste alarmsignaal dat er iets bijzonders bij zit.

Herkenning

Duidelijk kleiner en slanker dan de kraanvogel, met een lichtgrijs lichaam. Kop en voorhals zijn zwart, en het zwart van de voorhals loopt door in een lange sleep over de borst. Achter het oog steekt een lange, smalle witte pluim naar achteren. De snavel is kort en hoornkleurig met een roodachtige punt, het oog is rood. De tertials zijn zwart en puntig en steken als een spits achter de staart uit. Jonge vogels zijn doffer grijs, met grijze in plaats van witte oorpluimen.

Verwarrings­soorten

In een groep kraanvogels valt eerst het formaat op: een kop kleiner en veel fijner gebouwd, met een dunnere hals. Dan de kop: geen rood kruintje en geen witte streep langs de zijhals, maar een zwarte kop met een lange witte oorpluim en een zwarte veersleep over de borst in plaats van op de achterhand. Ten slotte de tertials: bij de kraanvogel een wollige grijze pluim, bij de jufferkraanvogel zwarte, puntige veren die als een smalle punt achteruit wijzen. In vlucht oogt hij korter van hals en sneller van slag.

Leefgebied

Droge, open steppe en halfwoestijn met korte begroeiing, bij voorkeur op loopafstand van drinkwater, en verder graanakkers en braak in het steppegebied. Buiten de broedtijd op stoppel en bij drinkplaatsen. Vogels die in West-Europa opduiken staan meestal op akkers en natte graslanden tussen kraanvogels, of aan de rand van een slaapplaats in ondiep water.

Verspreiding en trek

Broedvogel van de steppegordel van Oekraïne en Zuid-Rusland, waaronder Kalmukkië, oostwaarts tot Mongolië en Noordoost-China; de vroegere populaties in Turkije en het Atlasgebergte zijn verdwenen. Overwintert in de Sahel en op het Indiase subcontinent. Dat is de wilde achtergrond. In Noordwest-Europa is de soort ook een veelgehouden parkvogel, en waarnemingen in Nederland, België en Groot-Brittannië worden zelden als wild aanvaard: veel ervan gaat terug op ontsnapte vogels. Let daarom op ringen, op afgesleten of geknipte slagpennen en op tam gedrag, en beoordeel de datum en het gezelschap.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

De enige manier om er zeker van te zijn dat je wilde vogels ziet, is naar het broedgebied gaan: de steppe van de Zwarte Zee of Kalmukkië in mei en juni, of Rajasthan in de winter. Wil je het in West-Europa proberen, werk dan in april en mei de doortrekkende kraanvogelgroepen af, en fotografeer elke verdachte vogel met poten en vleugels in beeld.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd en met een grote populatie in Centraal-Azië, maar de westelijke tak in Oekraïne en Zuid-Rusland is klein en kwetsbaar. Omzetting van steppe in akkerland, verdroging van drinkplaatsen en verstoring in de broedtijd drukken daar op de aantallen, en langs de trekroute wordt nog steeds gejaagd.