Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Gierzwaluw
Gierzwaluw
Apus apus | Common Swift | Vencejo común
Weinig vogels leven zo volledig in de lucht als de gierzwaluw: hij eet, slaapt en paart op de wieken en landt alleen om te broeden. Een jong dier kan na het uitvliegen bijna twee jaar aaneengesloten vliegen.
Geluid
Een doordringende, hoge gil, srriiii, vaak in koor door groepen die in de avondschemer laag door de straten jagen. Te horen van eind april tot begin augustus rond de kolonies; daarbuiten is de soort volledig uit Europa verdwenen.
Opname: Luis Alvarez Menendez — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Sikkelvormige, stijve vleugels, een korte gevorkte staart en een egaal roetbruin verenkleed dat tegen de lucht zwart oogt. Van dichtbij of in goed licht valt de vage lichte keelvlek op. De vlucht is snel en flitsend, met lange glijfases en abrupte draaien; jonge vogels hebben lichte veerzomen en een duidelijker witte keel.
Verwarringssoorten
Huiszwaluw en boerenzwaluw zijn kleiner, licht op de onderdelen en fladderender in de vlucht. Het echte probleem is de vale gierzwaluw: bruiner, met contrastrijker kop- en keelpatroon, een breder ogende vleugelbasis en een tweetonige gil. In Nederland zeldzaam, in Zuid-Spanje algemeen. Alpengierzwaluw is veel groter en heeft een witte buik.
Leefgebied
Broedt vrijwel uitsluitend in gebouwen: onder dakpannen, in spouwmuren, achter boeiboorden en in nestkasten, vooral in oudere binnensteden en dorpskernen. Foerageert hoog boven stad, plas en polder, en zakt bij regenachtig weer naar lage luchtlagen boven water.
Verspreiding en trek
Broedvogel in vrijwel heel Europa, van Iberië tot boven de poolcirkel, en in Nederland in elke plaats met oude bebouwing. Overwintert in tropisch en zuidelijk Afrika; de trek verloopt snel, waardoor de soort in augustus opvallend abrupt verdwijnt. In Spanje is hij op het platteland even talrijk als in de steden.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- Trekrichting
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Ga in juni op een warme avond in een oude wijk staan, een uur voor zonsondergang: dan vormen zich de gierende groepen die laag langs de gevels scheren. Let bij drukkend weer ook op hoge troepen die voor een onweersfront uit wegtrekken.
Staat van instandhouding
In grote delen van West-Europa gaat de soort achteruit. De belangrijkste oorzaak is verlies van nestplaatsen: renovatie, na-isolatie en nieuwbouw sluiten de holtes onder daken af. Daarnaast speelt de afname van vliegende insecten mee. Neststenen en het sparen van bestaande holtes bij verbouwing helpen aantoonbaar.