Woudaapje

Geluid

De baltsroep van het mannetje is een korte, diepe, blaffende hooch — een hondachtig woef dat op regelmatige afstand van twee à drie seconden wordt herhaald, soms een half uur lang. Draagt niet ver, dus je moet binnen enkele honderden meters van het riet staan. Vooral bij het invallen van de schemering en in de vroege ochtend, van half mei tot begin juli. Vluchtroep een scherp, kort kèk of krèk.

Herkenning

Klein en compact, met korte poten, een lange spitse snavel en een dikke hals. Het mannetje heeft een groenzwart glanzende kruin en mantel en een zeer opvallend, groot okergeel vleugelpaneel op de dekveren dat in vlucht scherp contrasteert met de zwarte hand- en armpennen — dit tweekleurige vleugelbeeld is het kenmerk waar alles om draait. Hals en onderdelen zijn warm zandkleurig, snavel geel met donkere nok, poten geelgroen. Het vrouwtje is doffer, meer bruin dan zwart op de rug, met fijne donkere streping op de onderdelen en een minder helder paneel; juvenielen zijn over de hele bovenzijde bruin met lichte veerzomen en zwaar gestreept. Vliegt laag, snel en wat schokkerig over het riet en laat zich abrupt vallen.

Verwarrings­soorten

De kwak is de belangrijkste verwarringssoort, vooral in vlucht en vooral in juveniel kleed: die is bijna twee keer zo groot, breder en ronder gevleugeld, en juveniele kwakken zijn egaal donkerbruin met fijne witte druppelvlekken op de bovendelen — nooit met een licht vleugelpaneel. Een woudaapje toont altijd het scherpe contrast tussen bleek paneel en zwarte slagpennen, ook bij het vrouwtje. Een roerdomp is nog veel forser, geelbruin met zwarte bandering en oogt uilachtig. Een laag over het riet vliegend woudaapje kan op een waterral of een kleine ralsoort lijken; let dan op de gestrekte snavel en het vleugelpaneel.

Leefgebied

Riet met struweel erin of ernaast: rietkragen langs weteringen, oude kleiputten, verlande zandwinningen, moerasbosjes met wilg en els aan de rand. Anders dan de roerdomp heeft hij aan een kleine oppervlakte genoeg, mits het riet nat staat en er wilgen of takken zijn om in te klauteren. Jaagt klimmend in de rietstengels op kleine vis, kikkervisjes en libellen.

Verspreiding en trek

In Nederland een zeer schaarse broedvogel, met enkele tientallen paren in de Zouweboezem, de Nieuwkoopse Plassen, delen van Limburg en de Gelderse Poort. In Spanje is de soort wijdverbreid en beduidend talrijker, met goede aantallen in de Ebrodelta, de Albufera van Valencia, de rijstvelden van de Guadalquivir en langs veel binnenlandse rivieren. Overwintert in tropisch Afrika.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Kies een windstille, warme avond in de tweede helft van mei of in juni en ga vlak bij een rietkraag met wilgenopslag staan, het laatste uur voor donker. Luister eerst naar de blaffende roep en volg dan het geluid: rond die tijd vliegen de vogels laag van de ene rietpartij naar de andere en heb je een paar seconden om het vleugelpaneel te zien.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern), maar in Noordwest-Europa fors afgenomen. De Nederlandse stand stortte in de jaren zeventig en tachtig in door de droogte in de Sahel en het verdwijnen van natte rietkragen, en herstelt sindsdien slechts langzaam. Herstel van natte oevers en het sparen van overjarig riet zijn de belangrijkste maatregelen.