Kwartel

Geluid

De zang is de bekendste drieslag van het boerenland: een helder, ver dragend kwik-me-dit, eindeloos herhaald. Roepende vogels zijn vooral in de schemering en 's nachts actief, van half mei tot in augustus, en in invasiejaren klinkt het koor uit vrijwel elk graanperceel.

Herkenning

Zo groot als een spreeuw, rond en kortstaartig, met roomkleurige lengtestrepen over een gemarmerde bruine bovenzijde. Het mannetje heeft een zwarte ankervormige keeltekening en een roomwitte kopstreep; het vrouwtje heeft een gevlekte borst en een egaal lichte keel. Opgestoten vliegt hij laag en snel weg op smalle, sikkelvormige vleugels en valt meteen weer in.

Verwarrings­soorten

Alleen jonge patrijzen zijn echt verwarrend, maar die zijn groter, langer van poot en missen de crèmekleurige lengtestrepen op rug en flank. In vlucht is de kwartel veel kleiner, warm zandbruin oplichtend, zonder de kastanjekleurige staartzijden van de patrijs, en hij vliegt een korter en lager stuk voor hij weer invalt.

Leefgebied

Dicht, kruidenrijk gewas op droge grond: graanakkers, luzerne- en klaverpercelen, ruige bermen en extensief gemaaid hooiland. Vermijdt kale grond en natte bodems. In Zuid-Europa ook in steppeachtig akkerland. In de loop van de zomer schuiven de vogels met het maaien mee naar later rijpende percelen.

Verspreiding en trek

Broedt van Iberië en Noord-Afrika tot ver in Rusland en overwintert in de Sahel en rond de Middellandse Zee. In Nederland een schaarse zomergast van akkerbouwgebieden, met sterk wisselende aantallen tussen jaren. Iberië herbergt grote aantallen en daarnaast een deel van de vogels dat er het hele jaar blijft.

• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Rijd in juni op een windstille avond langs graanakkers en zet de motor uit; tussen zonsondergang en middernacht roepen de mannetjes het felst. Blijf op de weg en loop nooit het gewas in: de vogel loopt weg en laat zich toch niet zien.

Staat van instandhouding

De aantallen schommelen sterk, maar op langere termijn gaat de soort achteruit door schaalvergroting, vroeg maaien, herbicidegebruik en het verdwijnen van luzerne en klaver. Rond de Middellandse Zee worden nog altijd grote aantallen op trek geschoten, en het uitzetten van gekweekte kwartels brengt bovendien een risico op genetische vermenging mee.