Alle soorten › Zangvogels › Mezen › Koolmees
Koolmees
Parus major | Great Tit | Carbonero común
De grootste en brutaalste mees van Europa, en het best onderzochte wilde vogeltje ter wereld dankzij decennia nestkastonderzoek. Zijn repertoire is zo variabel dat elk onbekend bosgeluid in het voorjaar eerst als koolmees moet worden uitgesloten.
Geluid
Het bekendste geluid is een helder, tweelettergrepig en zaagachtig tiets-jaa tiets-jaa, dat van januari tot in juni klinkt, met de piek in februari en maart. Daarnaast een enorm repertoire: een belletjesachtig ping, een aanhoudend nasaal tsjer-r-r-r als alarm en een fijn tsi-tsi. Vrijwel elk onbekend geluid in het bos blijkt uiteindelijk koolmees.
Opname: Benoît Van Hecke — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Glanzend zwarte kop met grote witte wangvlekken, olijfgroene rug, blauwgrijze vleugels met één witte vleugelstreep en gele onderdelen met een zwarte middenstreep. Bij het mannetje is die streep breed en loopt hij tot tussen de poten door; bij het vrouwtje is hij smal en vaak onderbroken. Jonge vogels zijn dof, met gele wangen en een vage streep.
Verwarringssoorten
Pimpelmees is kleiner, met een blauwe pet en een blauwe staart en zonder buikstreep. Zwarte mees heeft een witte nekvlek en geen groen of geel op de rug. Glanskop en matkop missen het geel en de buikstreep volledig. Bij twijfel geldt: alleen de koolmees combineert witte wangen met een zwarte streep over de gele buik.
Leefgebied
Elk bos met holtes, van eikenbos en beukenbos tot naaldhout, en verder tuinen, parken, kerkhoven, boomgaarden, houtwallen en dorpskernen. In Zuid-Europa ook in kurkeik, olijfgaarden en bergdennenbos; broedt in boomholtes, muurspleten, brievenbussen en nestkasten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Vrijwel heel Europa, van Lapland tot Andalusië. In Nederland jaarrond de algemeenste tuinvogel, met in sommige jaren een najaarsinvasie van noordelijke vogels. In Spanje jaarrond wijdverbreid, van eikenbossen en olijfgaarden tot stadsparken en bergdennenbos, met vogels die in de winter uit de hoogste zones afzakken.
- Jaarrond
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Eind februari en maart, kort na zonsopgang, in loofbos of een dorpsstraat met oude bomen: de zaagzang is dan onmiskenbaar. Om vrouwtjes en mannetjes te leren onderscheiden, hang je een voederplaats op ooghoogte en let je bij elke vogel op de breedte van de buikstreep tussen de poten.
Staat van instandhouding
Zeer talrijk en over het geheel stabiel tot toenemend, geholpen door nestkasten en wintervoedering. Lokaal spelen het verdwijnen van oude, holtenrijke bomen, insectenschaarste in het voorjaar en de mismatch tussen het uitkomen van de jongen en de rupsenpiek in warme voorjaren.