Kleine alk

Geluid

In onze wateren praktisch stom. In de kolonies op Spitsbergen en Groenland klinkt een schel, ratelend gelach, ongeveer tsjirr-tsjirr-tsjik, dat over de puinhellingen kabbelt en waar duizenden vogels tegelijk aan meedoen, vooral in de ochtenduren van juni en juli. Zodra een groep opvliegt zwelt dat aan tot een golvend geruis boven de helling. Vogels die na een storm op het strand of in een haven belanden, zwijgen doorgaans of laten hooguit een kort, hoog piepje horen.

Herkenning

Compact en bolvormig, met een dikke nek, een ronde kop en een piepklein, stomp snaveltje dat nauwelijks uitsteekt. Bovendelen zwart met fijne witte streepjes op de schouderveren, onderdelen wit; in zomerkleed zijn kop, keel en borst geheel zwart, in winterkleed worden keel en wang wit en krult het wit als een halve maan achter het oog omhoog. In vlucht: heel snelle, gonzende slagen, een gedrongen silhouet dat bijna staartloos oogt, en een donkere ondervleugel. Vogels stuiteren laag over de golven en verdwijnen voortdurend achter de koppen van de golven.

Verwarrings­soorten

Alk en zeekoet zijn twee tot drie keer zo groot, met een veel langere snavel en een witte ondervleugel. Papegaaiduiker is duidelijk forser, heeft een grijs gezicht en een hoge driehoekige snavel. Op afstand doet een langsvliegende kleine alk boven zee eerder aan een spreeuw denken dan aan een alk; de gonzende vleugelslag en het zwart-witte contrast maken het onderscheid. Bij zwemmende vogels helpt de plotselinge, geluidloze duik met halfopen vleugels.

Leefgebied

Broedt in reusachtige kolonies in blokveldhellingen en steenpuin van Groenland, Spitsbergen, Jan Mayen, Frans Jozefland en Nova Zembla. Buiten de broedtijd volledig pelagisch op de noordelijke Atlantische Oceaan, waar hij duikend leeft van roeipootkreeftjes en ander dierlijk plankton. Trekt alleen bij aanhoudende noordwestenwind door tot in de ondiepe kustzone en soms tot binnen de dijken.

Verspreiding en trek

Het zwaartepunt ligt in Noordwest-Groenland, waar de wereldpopulatie in miljoenen paren telt. Nederland ziet de soort vooral in november en december, bij zeetrektellingen langs de Hollandse en Zeeuwse kust en na stormen sporadisch op het IJsselmeer of in havens. In Spanje is het een schaarse wintergast en dwaalgast langs de Cantabrische en Galicische kust, veel zeldzamer dan alk en zeekoet.

• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Kies een dag met kracht 7 of meer uit noordwest tot noord in november, ga zeetrekken vanaf een pier of dam en scan laag over de branding: kleine alken vliegen dicht bij het water tussen groepen zeekoeten en alken door. Loop na zo'n storm ook de vloedlijn af en kijk in beschutte havens, want verzwakte vogels drijven dan soms vlak onder de kade. Neem een telescoop mee en werk systematisch de golfdalen af, want de vogels zijn telkens maar enkele seconden zichtbaar.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd, met een enorme wereldpopulatie, al is die door de ontoegankelijke kolonies slecht te tellen. De opwarming van de Arctische zee verschuift het aanbod van vetrijke koudwaterkreeftjes naar kleinere, energiearmere soorten, wat op termijn de belangrijkste bedreiging vormt; kolonies aan de zuidrand van het areaal, zoals op IJsland, zijn al afgenomen. Lokaal spelen predatie door poolvos en verstoring van kolonies mee.