Alle soorten › Hoenderachtigen › Fazantachtigen › Goudfazant
Goudfazant
Chrysolophus pictus | Golden pheasant | Faisán dorado
Een hoenderachtige in de kleuren van een vuurwerkpakket: scharlaken onderdelen, een goudgele kuif en een oranje kraag met zwarte dwarsbanden. Van huis uit een schuwe vogel van bamboestruweel op steile hellingen in Midden-China. Elke Europese goudfazant gaat terug op uitgezette siervogels, en dat is bepalend voor alles wat er over deze soort in Europa te zeggen valt.
Geluid
De haan kraait een hard, ver dragend en tweeledig tsjak-tsjak, het scherpst bij dageraad in april en mei; het geluid is metaalachtiger en minder hees dan het kraaien van een gewone fazant. Bij balts, wanneer hij zijn kraag over de snavel trekt, klinkt daarnaast een dun, hoog en metalig sissen dat maar enkele meters draagt. Buiten het voorjaar is de soort vrijwel zwijgzaam. De roep van goudfazant en lady-amherstfazant is in het veld niet betrouwbaar te scheiden.
Voor deze soort is nog geen vrij gelicentieerde opname beschikbaar.
Herkenning
De haan meet 90 tot 115 cm, waarvan ongeveer tweederde staart: een lange, smalle, okerkleurige staart met fijne zwarte marmering. Verder een goudgele kuif, een oranje halskraag met smalle zwartblauwe banden die hij bij balts als een waaier over de snavel trekt, een donkergroene mantel, een goudgele stuit en dieprode onderdelen; snavel, poten en iris zijn geel. De hen is 60 tot 80 cm lang, warm zandbruin en over het hele lichaam fijn dwarsgebandeerd, met gele poten en een staart die ongeveer de helft van de totale lengte beslaat.
Verwarringssoorten
Het echte veldprobleem is de lady-amherstfazant, en vooral de kruising van de twee. Een zuivere goudfazanthaan heeft rode onderdelen en een oranje kraag; een zuivere amherstfazanthaan is wit onder en heeft een zwart-wit geschubde kraag. Britse vogels zaten daar decennialang tussenin: rood dat doorloopt in een deels witte kraag, een oranje waas over zwart-witte kraagveren of een staart met te veel dwarsstrepen verraadt hybride afkomst, en van de laatste Britse goudfazanten draagt vrijwel elke vogel amherstgenen. De hennen zijn een apart verhaal: die van de goudfazant is zandbruin met fijne banden en gele poten, die van de amherstfazant roodbruiner, grover gebandeerd en met blauwgrijze poten en een kale blauwgrijze oogring. Beide worden voor een fazanthen aangezien, maar zijn kleiner, dwarsgebandeerd tot op de buik in plaats van gevlekt, en hebben een naar verhouding kortere staart.
Leefgebied
In Groot-Brittannië oude naaldhoutaanplant, meestal Corsicaanse en grove den, met een dichte ondergroei van rododendron, en verder gemengd bos met struikondergroei en groenblijvend struweel op de eilanden in Poole Harbour. In China bamboestruweel en secundair bos op steile hellingen tussen 600 en 2000 meter. In alle gevallen gaat het om donker, dicht bos waar de vogel de hele dag onzichtbaar blijft en alleen op paden en open plekjes voedsel zoekt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Inheems in Midden-China, van Shaanxi en Gansu tot Guizhou. In Europa alleen ingevoerd: vanaf de jaren 1840 losgelaten op Britse landgoederen, met kernen in Breckland op de grens van Norfolk en Suffolk, rond Sandringham in Noordwest-Norfolk, op Anglesey, in Galloway en op de eilanden in Poole Harbour. De Schotse populaties zijn verdwenen, van de Engelse resteert vrijwel niets. In Nederland en Spanje betreft elke waarneming een ontsnapte of losgelaten vogel.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Wie de soort in Europa nog wil zien, moet naar Brownsea en Furzey Island in Poole Harbour, waar een klein groepje wordt bijgevoerd; loop daar vroeg in de ochtend de vlonderpaden af en let op vogels die een pad oversteken. Breckland en de bossen bij Wolferton, decennialang de klassieke plek, leveren vrijwel niets meer op. Elders in Europa geldt: een goudfazant op een bospad is bijna altijd een recent ontsnapte vogel, en het loont te kijken of hij ringen om beide poten draagt.
Staat van instandhouding
Wereldwijd is de soort niet bedreigd, al gaat ze in China achteruit door houtkap en vangst. In Groot-Brittannië piekte de stand in de jaren tachtig en negentig op 1000 tot 2000 vogels; een telling in 2022 en 2023 vond nog 37 tot 40 vogels op twee plekken, beide afhankelijk van bijvoeren, predatorbeheer of bijplaatsing. De Britse zeldzaamhedencommissie verplaatste de soort in mei 2024 van categorie C1 naar C6, de categorie voor ingeburgerde exoten waarvan de populatie niet langer zichzelf in stand houdt. Oorzaken zijn het uitzetverbod van 1981, predatie door vos en havik, en het verdwijnen van rododendronondergroei.