Barbarijse patrijs

Geluid

Luidruchtig en ver dragend. De roep is een schel, snerpend ketsj-ketsj-ketsj dat gaandeweg in toonhoogte oploopt en over kilometers hoorbaar is in een stil barranco. Daarnaast een kort, hard tsjek bij onrust en een zacht kakelen tussen de vogels van een groepje. Meest te horen van februari tot mei, vanaf een rotsrichel of een terrasmuurtje.

Herkenning

Grijs oogend hoen met rode snavel en poten. Gezicht, keel en wangen blauwgrijs, kruin en voorhoofd kastanjebruin, en daaronder een brede kastanjebruine halskraag dicht bezaaid met witte spikkels. Bovendelen grijs met een blauwe waas en een roestige zweem op de schouder; flanken gebandeerd in grijsblauw, kastanje, zwart en wit. Achter het oog een lichte, roestbruine streep. In vlucht laag en recht, met roestbruine staartzijden.

Verwarrings­soorten

Deze soort is binnen het geslacht meteen te scheiden: de andere drie hebben een zwart omlijste keel, de barbarijse patrijs een kastanjebruine, witgespikkelde kraag om een blauwgrijs gezicht, met een kastanjebruine kruin. Bij de rode patrijs is de keel wit en breekt de zwarte omlijsting naar onder uiteen in een breed veld van zwarte strepen en druppels over hals en bovenborst, met een warm roodbruine kruin en kastanje in de flankbanden. De europese steenpatrijs heeft een zuiver witte keel die verder op de bovenborst doorloopt, met een gave, mesjescherpe zwarte band, zwart aan de snavelbasis en een blauwgrijze kruin en nek; de flankbanden zijn breed en staan ver uit elkaar. De aziatische steenpatrijs heeft een roomkleurige, niet witte keel, een gesloten maar iets bredere en rafeliger zwarte band, een grijsbruine kruin met wijnrode zweem, een roestbruine oorvlek binnen de zwarte oogstreep en smallere, talrijker flankbanden. Op Gibraltar en in Zuid-Spanje staat de barbarijse patrijs naast de rode patrijs, en op Sardinië naast uitgezette rode patrijzen; op de Canarische Eilanden staat hij alleen. Let er ook hier op dat in Spanje en Italië uit uitzettingen kruisingen chukar × rode patrijs rondlopen, met een romige keel en een maar half in strepen uiteengevallen band.

Leefgebied

Droge, warme hellingen met open, laag struweel: het cardonal-tabaibal van de Canarische Eilanden, macchia en garrigue op Sardinië en de maquis op de flanken van de Rots van Gibraltar. Daarnaast steile barrancowanden, terrassen, randen van kleine akkertjes en open pijnboombos. Tot zeker tweeduizend meter op Tenerife.

Verspreiding en trek

Van nature een vogel van Noord-Afrika, van Marokko tot Egypte, inclusief Ceuta en Melilla. In Europa broedt hij op Sardinië en op de Rots van Gibraltar; de vogels van de Canarische Eilanden gaan terug op uitgezette vogels van begin negentiende eeuw en horen tot de ondersoort A. b. koenigi. Ook op Madeira en in delen van Portugal zijn vogels losgelaten. De soort ontbreekt op het Iberisch schiereiland zelf.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Het Barranco del Infierno bij Adeje op Tenerife of de bovenkant van de Rots van Gibraltar, vroeg in de ochtend. Volg het geluid door het barranco en scan de terrassen en muurtjes; de vogels lopen in de schaduw van de tabaibas en komen bij het eerste zonlicht op een muur staan. Op Sardinië zoek je liever de stoppels en macchia van het binnenland.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar de Europese populaties zijn klein en kwetsbaar. Op Gibraltar gaat het om enkele honderden vogels op een paar vierkante kilometer, op Sardinië om enkele duizenden paren, en op de Canarische Eilanden staat de soort onder jachtdruk en onder druk van verwilderde katten en ratten. Het jaarlijks bijzetten van kweekvogels brengt ziektes en genetische vermenging met zich mee.