Amerikaanse torenvalk | Falco sparverius

Geluid

Bij het nest en in opwinding een schel, snel herhaald klie-klie-klie, hoger en scherper dan de roep van de torenvalk. Daarnaast een langgerekt klagend wieër en een zacht ratelend geluid tussen de partners. Een Europese dwaalgast zwijgt in de regel, dus op geluid hoeft u niet te rekenen.

Herkenning

Een klein, kortvleugelig valkje, duidelijk kleiner dan de torenvalk en met een kortere staart. Beide geslachten hebben een bleke wang met twee scherpe zwarte streepjes — een baardstreep en een tweede streep achter het oor — en twee zwarte vlekken in de nek die als valse ogen ogen. Het mannetje heeft een blauwgrijze kruin en een blauwgrijs vleugelpaneel boven een roestrode, zwart gespikkelde rug, en een roestrode staart met één brede zwarte eindband. Het vrouwtje is roestbruin met dwarsbanden over vleugel, rug en staart en gestreepte onderdelen.

Verwarrings­soorten

Torenvalk: de enige serieuze verwarring, en het verschil begint bij de maat. De Amerikaanse is veel kleiner en compacter, met een kortere staart en snellere, meer schokkende slagen, en hij bidt korter en lager. Beslissend is de kop: twee scherpe zwarte streepjes op een bleke wang, tegenover de ene brede, vage baardstreep van de torenvalk. Bij het mannetje komt daar het blauwgrijze vleugelpaneel boven de roestrode rug bij, terwijl het mannetje van de torenvalk juist kop en staart blauwgrijs heeft en de vleugel bruin houdt. Kleine torenvalk: ook klein en met een blauwgrijs vleugelpaneel bij het mannetje, maar zonder wangstreepjes, met een ongevlekte rug en vrijwel altijd in gezelschap boven Zuid-Europese dorpen. Smelleken: donkerder en gedrongen, zonder wangstreepjes, en het bidt niet.

Leefgebied

In eigen areaal open en halfopen land: prairie, ruige weiden, akkers, woestijnranden en jonge kapvlaktes, en ook stadsranden, bermen en parkeerterreinen. Jaagt op sprinkhanen, muizen en kleine vogels vanaf draden, palen en dode takken, met korte bidvluchten boven ruige stroken. Broedt in holten: oude spechtengaten, rotsspleten, nissen in gebouwen en nestkasten.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Alaska en Canada tot Vuurland; alleen de noordelijke vogels trekken, en dat zijn de enige serieuze kandidaten voor een oversteek. In Europa is hij een echte dwaalgast, zonder broeden, overwintering of doortrek. Groot-Brittannië heeft twee aanvaarde gevallen, beide uit 1976: een mannetje eind mei op Fair Isle en een vrouwtje in juni op Bodmin Moor in Cornwall. Op het vasteland is vrijwel niets aanvaard: Nederland kent drie geringde vogels uit gevangenschap (2009, 2010 en 2013) en een ongeringde vogel die in mei 2014 langs Texel trok, en in Spanje ontbreekt de soort.

Waar en wanneer kijken

De kans is klein, maar wie hem wil vinden werkt in het late voorjaar of de nazomer een westelijke eilandpost af en bekijkt elk klein valkje op een draad. Fotografeer altijd de poten: een kale tarsus zonder leren bandjes of ringresten is het eerste wat een commissie wil zien. Let daarnaast op sleet aan staartpunt en vleugelpunten en op ontbrekende slagpennen, want die wijzen op een vogel uit een volière.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern), met een geschatte negen miljoen volwassen vogels, maar in Noord-Amerika lopen de aantallen al decennia langzaam terug. Genoemd worden het verlies van open land, het opruimen van dode bomen met nestholten, de achteruitgang van grote insecten en het gebruik van bestrijdingsmiddelen; nestkastprojecten vangen dat plaatselijk op. In Europees verband gaat het niet om bescherming maar om een handvol gevallen en om de vraag of ze wild waren.