Roodmaskeraratinga | Psittacara mitratus

Geluid

Een zwaar, krassend kraah of kra-kra-kraah, lager en breder dan de roep van de guayaquilaratinga, in korte reeksen en vrijwel altijd in de vlucht. De klank is rauw en licht nasaal, met een schurende ondertoon die over een heel stadsblok draagt. Een groep die van slaapplaats wisselt maakt een dof, rollend lawaai zonder maat. In een vruchtdragende boom zijn de vogels stil en verraden ze zich hooguit door vallende schillen en pitten.

Herkenning

Forse, zwaar gebouwde groene parkiet met een lange, spits toelopende staart en een dikke, hoornwitte snavel; met 219 tot 275 gram is hij bijna anderhalf keer zo zwaar als de guayaquilaratinga. Het voorhoofd draagt een brede, iets bruinig aangelopen rode band die op de voorkruin overgaat in helder rood; verder rood op de teugel en vlak vóór het oog. Daarachter is de kop groen, met losse rode veertjes onregelmatig verspreid over kruin, wang, oorstreek en zijhals — geen gesloten masker maar een gespikkelde indruk, bij elke vogel anders. De vleugelboeg is groen, hooguit met een enkel rood veertje, en de ondervleugel mist rood volledig. Rond het oog een brede, kale, roomwitte ring; iris geeloranje. Jonge vogels hebben vrijwel geen rood en zijn dan niet op naam te brengen.

Verwarrings­soorten

De guayaquilaratinga is het spiegelbeeld en de enige echte verwarringssoort: iets kleiner en beduidend lichter, met het rood samengebald tot een gesloten masker over voorhoofd, teugel, oogomgeving en wang, een scherpe rode vlek op de vleugelboeg en rode kleine ondervleugeldekveren die bij het opvliegen oplichten. Zie je een groene aratinga opvliegen zonder rood aan de onderkant van de vleugel, dan zit je bij de roodmaskeraratinga. De halsbandparkiet is veel slanker, met een langere, dunnere staart, een rode snavel en geen rood op de kop. Toch blijft determinatie van ontsnapte aratinga's in het veld vaak onzeker: de hoeveelheid rood neemt met de leeftijd toe, jonge vogels zijn nagenoeg kenmerkloos, en in de Spaanse kolonies vliegen mengvormen die kenmerken van beide soorten dragen — hetzelfde is uit de Californische kolonies gemeld.

Leefgebied

In Spanje een vogel van stadsparken met hoog, oud geboomte, van laanbeplanting en van de tuinen van villawijken op de heuvels rond de stad. Broedt in holten: uitgeknaagde gaten in dikke stammen en in palmen, en spleten in muren en onder dakranden van hoge gebouwen. Foerageert in de kruinen op knoppen, bloesem, zaden en vrucht, met een voorkeur voor de zaadpeulen van judasboom en robinia en voor vijgen. Verzamelt zich tegen de avond in een vaste slaapboomgroep, meestal in hetzelfde park waar ook gebroed wordt.

Verspreiding en trek

In Europa alleen in Spanje ingeburgerd, met de bekendste groepen in Barcelona — onder meer in het Parc de Monterols en rond het Parc de la Ciutadella — en losse vogels elders langs de Middellandse Zeekust. Het gaat om kleine aantallen die niet systematisch geteld worden. Buiten Europa is de soort verwilderd in Zuid-Californië, Florida, op Hawaï en in Uruguay. Het oorspronkelijke areaal loopt van de departementen Ayacucho en Cuzco in Zuid-Peru door Bolivia tot in Noordwest-Argentinië, in droog bergbos en beboste dalen tussen ruwweg 1000 en 2500 meter — een hooggelegen, koel en zonnig klimaat waar het Spaanse binnenland aardig op lijkt.

• Jaarrond
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Kies in Barcelona een park met hoge, oude bomen op de helling boven de stad en ga er in de laatste uren van de middag zitten. Anders dan de monniksparkiet, die je aan zijn takkennest herkent, verraadt deze soort zich alleen door zijn geluid en door het komen en gaan bij een boomholte. Kijk naar de kop zodra een vogel stilzit: zie je losse rode veertjes op een verder groene kruin, dan is het deze; zie je een gesloten rood masker, dan niet. Laat een vogel waarvan je alleen de vlucht zag gerust onbenoemd.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern), met een groot areaal in de Andes en een bevolking die stabiel wordt geacht, al is de soort decennialang intensief weggevangen voor de kooivogelhandel. In Europa is het een exoot die teruggaat op ontsnapte en losgelaten kooivogels; door de strenge beperkingen op invoer en handel komen er nauwelijks nog nieuwe bij. De Spaanse groepen zijn klein en groeien traag, en er is geen onderzoek dat schade aan inheemse vogels aantoont — de soort broedt in holten en zou daarmee met inheemse holenbroeders kunnen botsen, maar bij deze aantallen is dat vooralsnog theorie. Hij staat niet in het Spaanse Catálogo de especies exóticas invasoras, waar de monniksparkiet en de halsbandparkiet wel op staan; er bestaat dus geen landelijk bestrijdingsplan en het beheer beperkt zich tot wat gemeenten bij het snoeien doen.