Geelsnavelduiker

Geluid

Buiten de broedtijd vrijwel zwijgzaam; wie hem hier ziet, hoort meestal niets. Op de arctische broedmeren klinkt een langgerekt, klagend gejank, ah-oe-iiih, dieper en trager dan dat van de ijsduiker, en bij onrust een hard, lachend ka-ka-ka-ka. In vlucht een kort, schor kwok, dat een overvliegende vogel soms verraadt voordat je hem ziet.

Herkenning

De snavel is zwaar en ivoorwit tot bleekgeel, met een rechte bovenrand; alleen de basis van de nokrand kan donker zijn, het buitenste deel blijft altijd bleek. Doordat de ondersnavel naar boven buigt lijkt de snavel opgewipt, en de vogel houdt hem bovendien vaak schuin omhoog, wat het profiel iets hooghartigs geeft. De kop is groot en hoekig, met een steil voorhoofd en een bult op het achterhoofd. In winterkleed is het gezicht opvallend bleek en effen, met een losse donkere vlek achter het oog; de hals is licht en toont weinig verschil tussen voor- en achterzijde, zodat de donkere halskraag zwak blijft en scherpe insnijdingen ontbreken. De bovendelen zijn bruinig met brede lichte veerranden, waardoor de rug geschubd oogt. In zomerkleed een zwarte kop, twee gestreepte halsbanden en grote witte blokken op de rug.

Verwarrings­soorten

IJsduiker is de soort waarmee de verwarring vrijwel altijd begint. Die heeft in winterkleed een grijze snavel met een over de hele lengte donkere nokrand, draagt hem horizontaal, en toont een donkerder, gevlekt gezicht met een lichte oogring en een duidelijke donkere halskraag met een scherpe insnijding. Let bij twijfel dus op de nokrand, want jonge ijsduikers kunnen een bleke snavelbasis hebben; alleen bij de geelsnavelduiker blijft de buitenste helft van de nokrand licht. Parelduiker en de zeer zeldzame pacifische parelduiker zijn veel kleiner en slanker, met een dunne, recht gedragen snavel en een strakke, rechte scheiding tussen donkere achterhals en witte voorhals; de pacifische parelduiker heeft daarbij donkere achterflanken zonder witte vlek boven de waterlijn. Roodkeelduiker heeft eveneens een opgewipte snavel, maar is beduidend kleiner, lichter gebouwd en fijn wit gespikkeld op de rug.

Leefgebied

Overwintert op zee, meestal binnen enkele kilometers uit de kust boven zand- en slibbodems, in fjorden, baaien en beschutte zeegaten, waar hij op platvis, krabben en garnalen duikt. Aan de Noorse kust hangen de vogels vaak bij stroomrijke plekken rond eilanden en scheren. Zwervers duiken op in havens, voor de branding en soms wekenlang op een groot binnenmeer of een rivier. Broeden doet hij op diepe zoetwatermeren in de arctische toendra, waar hij ook zijn voedsel zoekt.

Verspreiding en trek

Broedt in de arctische toendra van Noord-Rusland oostwaarts tot in Siberië, en verder in Alaska en Noord-Canada. Binnen het gebied van deze gids is hij vooral een wintervogel van de Noorse kust: van Varanger tot Trøndelag overwinteren jaarlijks tientallen vogels, met Vesterålen, Troms en Andøya als bekendste plekken. Langs de Noordzeekust is hij een echte zeldzaamheid: Nederland kent slechts een klein aantal gevallen, in Groot-Brittannië gaat het om enkele vogels per winter, vooral in Schotland en Oost-Engeland. Ook in de Oostzee, bij de Britse eilanden en zelfs tot in Spanje is hij vastgesteld.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

De grootste kans biedt de Noorse kust in februari en maart. Neem de kustveerboot langs Vesterålen of kijk vanaf de kade in Andenes of Bleik; kort na zonsopgang foerageren de vogels dicht onder de kust en is het licht in de rug. Langs de Nederlandse kust heeft gericht zoeken weinig zin: volg de meldingen en ga er meteen op af, want zwervers blijven vaak maar een dag. Bij een zeetrektelpost is november en december het meest kansrijk, en dan vooral in de uren na een noordwesterstorm.

Staat van instandhouding

Wereldwijd gevoelig (IUCN: Near Threatened). De wereldpopulatie is klein, in de orde van enkele tienduizenden vogels, en neemt langzaam af. De belangrijkste knelpunten zijn verdrinking in staande netten, olie- en gaswinning in de arctische broedgebieden, verstoring en jacht op de broedmeren en de gevolgen van een opwarmend klimaat voor de toendra. Omdat de vogels zich buiten de broedtijd over een enorme kustlijn verspreiden, is de stand moeilijk te volgen; de Europese winteraantallen zeggen vooral iets over de gang van zaken in Noord-Rusland.